Nhận biết và Sơ cứu khi gặp người bị động kinh, co giật

Co giật hay động kinh đều là những biểu hiện cấp tính do rối loạn thần kinh, bệnh này rất hay thấy ở cộng đồng và thường được xử trí ở cộng đồng trước khi đưa vào viện.  Không ít trường hợp ai đó đã gặp/chứng kiến người bị động kinh, co giật ngay ở ngoài đường hoặc bất cứ đâu nhưng không phải ai cũng có hiểu biết và kỹ năng xử trí. Điều này là vô cùng quan trọng nhằm sơ cứu đúng và kịp thời giúp người bệnh thoát khỏi nguy hiểm.Vậy nên chúng tôi xin cung cấp một số thông tin về cách nhận biết và sơ cứu khi gặp người động kinh, co giật ngoài cộng đồng để tránh những sai lầm đáng tiếc làm tăng tình trạng nặng cho bệnh nhân.

Co giật( cơn động kinh là gì)

Co giật (hay cơn động kinh) là tình trạng rối loạn kịch phát, tạm thời các chức năng hệ thần kinh trung ương (vận động, cảm giác, giác quan, tâm thần) có thể biểu hiện qua rối loạn hay mất ý thức, bất thường cử động vận động, hành vi, cảm giác hay rối loạn thần kinh thực vật do sự phóng điện đột ngột, quá mức, đồng thời của các neuron thần kinh (còn gọi là cơn động kinh).

Động kinh là tình trạng bệnh lý ở não biểu hiện bởi sự tái phát các cơn động kinh    (ít nhất 2 cơn cách nhau 24 giờ), không liên quan đến sốt hay các bệnh lý cấp tính gây rối loạn tạm thời chức năng vỏ não.

Trạng thái động kinh lả tình trạng động kinh cấp được đặc trưng bởi các cơn động kinh co giật toàn thể liên tục ít nhất 5 phút hoặc các cơn động kinh cục bộ ít nhất 15 phút hoặc bởi ít nhất 2 cơn động kinh vả không hồi phục ý thức giữa các cơn.

co giật ở người lớn1
co giật ở người lớn

Các nguyên nhân thường gặp

–         Nhiễm trùng: Viêm não – màng não, áp xe não, ký sinh trùng…gây tổn thương thần kinh trung ương

–         Chấn thương sọ não: tụ máu ngoài màng cứng, dưới màng cứng, tụ máu nội sọ

–         U não: tiến triển tăng dần, có thể là u não thứ phát sau một ung thư ở cơ quan khác trong cơ thể

–         Bệnh mạch máu não: tai biên mạch máu não, dị dạng mạch máu não…

–         Ngộ độc thuốc, rượu, chất độc

–         Rối loạn chuyển hóa: hạ đường huyết, tăng đường huyết, hạ natri máu, tăng natri máu, hạ calci, tăng ure máu….

–         Động kinh

–         Có thể co giật do phối hợp nhiều nguyên nhân cùng lúc làm bệnh cảnh trở nên phức tạp, đòi hỏi cần khai thác rất kĩ bệnh sử và tiền sử của bệnh nhân, đồng thời thăm khám kĩ tìm các bệnh đi kèm

Các loại động kinh

  •  Có nhiều loại cơn động kinh khác nhau. Loại được biết đến nhiều nhất là động kinh cơn lớn: bệnh nhân đang sinh hoạt bình thường đột nhiên ngã lăn ra đất, mất ý thức, trợn mắt, gồng cứng người, sau đó co giật. Trong cơn, bệnh nhân thở rất yếu hoặc ngưng thở, tím môi. Sau một hoặc hai phút, cơn co giật giảm dần rồi ngưng, bệnh nhân sẽ dần thở lại như bình thường rồi từ từ tỉnh lại.
  •  Ngoài ra, động kinh có thể biểu hiện bằng những cơn co giật cục bộ, thay đổi ý thức, thay đổi về cảm giác hoặc giác quan; với đặc điểm cơn ngắn chỉ một hoặc hai phút và tái đi tái lại. 

THÁI ĐỘ XỬ TRÍ

Xử trí ban đầu được coi là công đoạn quan trọng nhất, quyết định đến việc điều trị cho bệnh nhân sau này.

1. Giữ tâm trạng bình tĩnh, không cuống quýt, la lối om sòm, từng bước sơ cứu cho bệnh nhân

2. Yêu cầu những người xung quanh bình tĩnh và lùi ra sau: tránh tụ tập đông người gây tăng tâm lý hoang mang

3. Nhẹ nhàng đỡ lưng người đang bị co giật nằm xuống một mặt phẳng an toàn như sàn nhà hoặc miếng nệm. Không nên để nằm trên giường vì có thể bị ngã, tránh môi trường xung quanh gồ ghề gây sát thương để lại di chứng nặng nề cho bệnh nhân.

4. Xoay lưng người đang co giật, để họ nằm nghiêng một bên giúp họ dễ thở hơn, chùi sạch nước bọt hoặc các chất nôn ói (nếu có). Tránh để đờm dãi, chất nôn sặc vào đường thở làm nặng lên tình trạng thiếu oxy cho bệnh nhân

5. Kê một cái gối mềm dưới đầu, hoặc có gì dùng đó, như gấp mền nhỏ, áo khoác… đều được: khi lên cơn co giật người bệnh có xu hướng giật mạnh không kiểm soát làm đập đầu xuống đất mạnh có thể tăng nguy cơ chấn thương sọ não

6. Nhìn xung quanh xem có vật nào cứng, nhọn, dễ bể, dễ cháy… hay không. Nếu có, cần thu dọn hết những đồ vật này ra xa để phòng ngừa chấn thương thêm cho bạn và người đang bị co giật. Nhớ  coi chừng người hay xe cộ qua lại.

7. Xem trên người của người đang bị co giật có gì nguy hiểm không, ví dụ như mắt kính, nới lỏng cổ áo, cà-vạt, thắt lưng… đề phòng thắt, ngạt.

8. Theo dõi và ghi nhận những gì đang xảy ra (co giật một bên hay hai bên, tay hay chân hay cả hai, có trợn mắt, gồng người hay không, có bị tiểu ướt quần hay không…) để bạn có thể kể lại với bác sĩ hoặc với người co giật sau này.

9. Xem đồng hồ, ghi nhận thời gian cơn co giật (điều này rất quan trọng trong việc chẩn đoán thể bệnh và tiên lượng cho bệnh nhân), nếu cơn co giật quá 05 phút phải gọi cấp cứu: mỗi cơn kéo dài bao nhiêu phút? có bao nhiêu cơn? 

10. Khi cơn co giật thoái lui, đảm bảo bệnh nhân thở lại như bình thường. Nếu sau khi ngưng co giật, người bệnh không tỉnh lại lúc này bạn nên gọi cấp cứu hoặc đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất.

sơ cứu động kinh
sơ cứu động kinh tại cộng đồng

NHỮNG VIỆC KHÔNG NÊN LÀM

1. Không cố gắng ngăn ngừa bệnh nhân cắn phải lưỡi bằng cách đưa bất cứ một thứ đồ vật nào vào miệng bệnh nhân. Thường ít khi bệnh nhân co giật có cắn vào lưỡi vì lưỡi thường co rụt về phía sau. Nếu bệnh nhân chẳng may cắn phải lưỡi lúc co giật, khi hết cơn đưa bệnh nhân vào bệnh viện để xử trí.

2. Không đè hoặc giữ tay chân bệnh nhân lúc đang co giật có thể gây chấn thương: gãy chân gãy tay, kích thích làm tăng cơn co giật.

3. Không nặn chanh vào miệng bệnh nhân, cũng như không ép bệnh nhân uống thuốc hoặc uống nước cho đến khi tỉnh táo hoàn toàn.

 KHI NÀO CẦN ĐƯA BỆNH NHÂN ĐI BỆNH VIỆN?

– Bệnh nhân chưa được chẩn đoán động kinh trước đó.

– Bệnh nhân đang mang thai, đang bị tiểu đường hoặc bị chấn thương lúc co giật; trẻ nhỏ 

– Cơn co giật kéo dài trên 05 phút.

– Cơn co giật thứ hai xảy ra ngay khi cơn đầu tiên vừa chấm dứt.

– Sau cơn, bệnh nhân không thở lại tốt như bình thường, kêu đau đớn trong người hoặc không tỉnh lại hoặc lơ mơ, hoặc xuất hiện liệt yếu.

benh co giat o nguoi lon 2
sau cơn cần đưa bệnh nhân đến bệnh viện

-Những trường hợp cần nhập viện

• Cơn động kinh thoái lui sau một hai phút, và

• Bệnh nhân bắt đầu tỉnh lại và có thể thở như bình thường, và

• Sau một thời gian nghỉ ngơi, bệnh nhân tỉnh táo hoàn toàn

 SƠ CỨU CO GIẬT TRONG MỘT SỐ TÌNH HUỐNG ĐẶC BIỆT

 Bệnh nhân bị động kinh lúc đang ở dưới nước

– Giữ cho đầu bệnh nhân ở trên mặt nước và nghiêng về một bên.

– Đưa bệnh nhân lên cạn ngay khi có thể.

– Sau khi đưa lên cạn, đảm bảo bệnh nhân có thể thở lại như bình thường. Nếu không, phải tiến hành cấp cứu hoặc gọi cấp cứu ngay.

– Nên đưa bệnh nhân đến bệnh viện để kiểm tra, dù bệnh nhân cảm thấy khỏe sau cơn.

 Bệnh nhân bị động kinh trên máy bay

– Nếu có thể xếp lại các tay dựa, cho bệnh nhân nằm ngang trên các ghế ngồi.

– Lót gối quanh đầu để đầu bệnh nhân không bị va đập vào các vật cứng xung quanh.

– Cố gắng nghiêng đầu bệnh nhân sang một bên để đường thở không bị tắc nghẽn.

co giật trên máy bay
co giật có thể xuất hiện khi trên máy bay

 Bệnh nhân bị động kinh trên xe bus

– Đỡ bệnh nhân nằm ra trên các ghế, lót vật mềm dưới đầu.

– Cho bệnh nhân nằm nghiêng về một bên.

– Giải thích với các hành khách xung quanh để có thêm sự trợ giúp, tránh hoảng loạn quá mức.

CÁCH CHĂM SÓC, PHÒNG NGỪA CƠN ĐỘNG KINH TÁI PHÁT

Dinh dưỡng khuyến cáo dành cho bệnh nhân động kinh, co giật.

Kiểm soát tốt cơn co giật, động kinh bằng cách uống thuốc thường xuyên, liên tục theo đúng chỉ dẫn của bác sĩ, không tự ý bỏ liều hoặc ngưng sử dụng. Ngoài ra, trong chế độ ăn uống, sinh hoạt, người bệnh động kinh cũng cần lưu ý:

– Tăng cường rau xanh, trái cây tươi trong các bữa ăn hàng ngày.

– Bổ sung các loại thực phẩm giàu protein, calci như: thịt nạc, tôm, cua, cá, trứng,…

– Hạn chế hút thuốc lá, uống rượu bia và các chất kích thích khác.

– Ngủ đúng giờ, đủ giấc, tránh căng thẳng mệt mỏi quá mức.

– Tập các bài tập yoga, ngồi thiền, đi bộ nhẹ nhàng, hít sâu thở chậm,… nhằm nâng cao sức khỏe, thư giãn tinh thần.

bình tĩnh xử trí co giật
bình tĩnh xử trí co giật

Kết luận về cách sử trí co giật

 Như vậy co giật/ động kinh là bệnh mãn tính có nhiều nguyên nhân khác nhau. Đó là một rối loạn của hệ thống thần kinh trung ương trong đó hoạt động của não bị thay đổi, gây ra co giật và đôi khi là mất ý thức trong thời gian ngắn. Người chứng kiến và tiến hành sơ cứu cho bệnh nhân là người quan trọng ảnh hưởng đến sự sống còn của bệnh nhân. Những kiến thức cơ bản về động kinh trên đây giúp mọi người hiểu hơn về bệnh động kinh, cũng như biết cách xử trí ban đầu khi bệnh nhân có cơn co giật.Những bước sơ cứu trong cộng đồng có thể áp dụng ở mọi lúc, mọi nơi và ai cũng có thể thực hiện được. Hãy làm theo khuyến cáo và chú ý tránh những việc không nên làm.

192 views