Nghiện là gì và nghiện cờ bạc dưới góc nhìn khoa học?

Khi còn là sinh viên năm thứ hai dưới trường Đại học Kiến Trúc, Tuấn theo bạn đi xem đá banh ủng hộ đội tuyển Vietnam trong trận đấu bán kết SEA games. Tuấn hùm 200,000 cùng với vài người bạn để bắt độ xem cho vui. Và đó là lần đầu tiên Tuấn tham gia vào cá cược. Mười năm sau, Tuấn thành lập công ty riêng về xây dựng, thỉnh thoảng cũng bắt vài trận banh trong giải cúp C1 hay Ngoại hạng Anh. Tuy nhiên, khoảng 3 năm trở lại đây, Tuấn thường xuyên bỏ công việc để lên mạng chơi bắt độ online. Tuấn chơi độ banh gần như độc quyền, và thường mạo hiểm hàng ngàn đô la mỗi ván. “Tôi hầu như đăng nhập vào tài khoản mỗi giờ để chơi,” Tuấn nói “chính xác hơn là tôi thích cảm giác hồi hộp và chiến thắng trong những lần đặt cược đó.”

Cuối cùng, Tuấn lấy luôn tiền đặt cọc của khách hàng nạp vào tài khoản để tiếp tục chơi. Vẫn chưa đủ, anh mượn thêm tiền từ Xã hội đen với lãi xuất 15% một tháng để thỏa mãn cơn thèm khát cờ bạc. Khi không vay mượn nơi nào được nữa, Tuấn rơi vào khủng hoảng và bế tắc vì không biết làm cách nào thoát ra được sự cám dỗ mạnh mẽ từ cờ bạc. Tuấn bắt đầu lên mạng tìm hiểu thêm về nghiện cờ bạc, gửi email chia sẻ với chuyên viên trị liệu tâm lý và quyết tâm làm lại cuộc đời. “Phải mất một thời gian dài để tôi đủ can đảm nói rằng tôi là một người nghiện” Tuấn chia sẻ.

bắt độ qua mạng
chơi cờ bạc qua mạng, loại hình phổ biến ở giới trẻ hiện nay

Khoảng hơn một thập kỷ trước, quan niệm một người nào đó có thể nghiện một thói quen, ví dụ như cờ bạc hay mua sắm theo cách giống như một người bị mắc kẹt với ma túy còn gây tranh cãi rất nhiều. Hồi đó, các chuyên gia cho rằng việc đam mê cờ bạc quá độ là một bệnh rối loạn tâm thần với tên gọi là ám ảnh cưỡng chế (Obsessive-Compulsive Disorder) hơn là nghiện. (Người mắc chứng ám ảnh cưỡng chế thường bị thúc đẩy một cách mạnh mẽ là phải tham gia vào một hành động nào đó để giảm bớt sự căng thẳng, lo lắng, ví dụ như rửa tay hàng trăm lần mỗi ngày). Mãi đến năm 2013, trong ấn bản mới nhất của Cẩm Nang Chẩn đoán và Thống kê về Rối Loạn Tâm thần (DSM-5) thì Hiệp hội Tâm thần Hoa Kỳ (APA) mới chính thức phân loại cờ bạc sang chương nghiện ngập. Quyết định này được đưa ra sau 15 năm thảo luận, phần nào đã phản ánh sự hiểu biết mới về nghiện ngập. Điều này cũng làm thay đổi cách thức và phương pháp trị liệu mà các nhà tâm lý học vẫn áp dụng để giúp những người không thể kiểm soát được việc chơi đánh bạc.

Hơn bao giờ hết việc đòi hỏi phải tìm ra những giải pháp điều trị hiệu quả hơn cho nghiện cờ bạc ngày càng cần thiết vì cờ bạc ngày càng được chấp nhận và dễ dàng tiếp cận. Theo thống kê gần đây của Ủy ban chống cờ bạc thì cứ năm người Úc có đến bốn người có tham gia đánh bạc ít nhất một lần trong đời; và 50% trong số đó thừa nhận chơi cờ bạc thường xuyên. Và hôm nay chúng ta thậm chí còn không cần phải ra khỏi nhà để đánh bạc — tất cả những gì bạn cần là kết nối Internet hoặc điện thoại. Các cuộc điều tra khác nhau đã xác định rằng khoảng 200,000 người ở Úc nghiện cờ bạc nghiêm trọng gây trở ngại cho công việc và đời sống xã hội.

Nghiện dưới góc nhìn khoa học

Quyết định chuyển đam mê cờ bạc qua bệnh nghiện ngập của APA dựa trên rất nhiều nghiên cứu gần đây về tâm lý học, thần kinh học và di truyền học. Các bằng chứng cho thấy rằng đam mê cờ bạc và nghiện ma túy có rất nhiều điểm giống nhau hơn những gì chúng ta đã biết trước đây.

Trong não bộ của chúng ta có một bộ phận gọi là cơ quan thưởng. Cơ quan này giúp liên kết các vùng não phân tán khác nhau, bao gồm trí nhớ, chuyển động, niềm vui và kích thích. Khi chúng ta tham gia vào một hoạt động liên quan đến sự sinh tồn (ví dụ như ăn, uống,..), truyền gen (quan hệ tình dục) hay vui chơi, các tế bào thần kinh trong cơ quan thưởng tiết ra một một loại hóa chất gọi là dopamine, chất này làm cho chúng ta cảm thấy vui thích cũng như khuyến khích tiếp tục thực hiện hành động đó.

Khi được kích thích bởi chất ma túy, ví dụ như ma túy đá, cocaine hoặc các loại thuốc gây nghiện khác, cơ quan thưởng tiết ra dopamine nhiều hơn bình thường gấp 10 lần. Và đó là lý do tại sao nhiều người thích tìm lại ma túy. Tuy nhiên, việc sử dụng liên tục các loại thuốc kích thích này làm cho bộ não luôn trong tình trạng quá tải dopamine và cuối cùng để thích nghi, cơ quan thưởng phải sản xuất ít dopamin hơn và ít nhạy hơn với các tác động của nó. Kết quả là, người nghiện cần phải nạp vào cơ thể một số lượng ma túy lớn hơn để kích thích cơ quan thưởng tiết ra dopamin nhiều hơn. Mặt khác, não bộ cũng không thể chịu đựng được khi thiếu dopamine quá lâu, thế nên trong những trường hợp nghiêm trọng, khi không được kích thích, người nghiện bị vã thuốc – cảm thấy mệt mỏi, run rẩy, khó ngủ và thậm chí ói mửa. Đồng thời, ma túy cũng làm cho sợi dây thần kinh liên kết giữa cơ quan thưởng và não trước, nơi tập trung những vùng não giúp nghỉ ngơi, căn bằng cơ thể bị yếu dần. Nói cách khác, người nghiện sử dụng ma túy càng nhiều thì khả năng kiểm soát nó càng khó hơn.

não bị nghiện
não người nghiện cờ bạc có chung điểm tương đồng như người nghiện ma túy

Nghiên cứu cho thấy người nghiện cờ bạc và ma túy có chung điểm tương đồng trong việc tìm kiếm dopamin từ cơ quan thưởng. Cũng giống như người nghiện ma túy đòi hỏi phải nạp nhiều ma túy hơn để có được cảm giác “phê”, những người nghiện cờ bạc bắt buộc phải theo đuổi những ván bài, hay lần đặt cược mạo hiểm hơn để có cảm giác “phê” đó. Người nghiện cờ bạc cũng trải qua khó khăn “vã thuốc” khi không được chơi giống người nghiện ma túy. Một vài triệu chứng “vã thuốc” ở người nghiện cờ bạc thường thấy là bực bội, nóng nảy, nhức đầu, khó thở, mất ngủ, hay tiêu chảy.

Qua những thử nghiệm đo lưu lượng máu và điện tông đồ, các nhà thần kinh học phát hiện ra rằng chơi cờ bạc có thể làm thay đổi nhiều mạch não tương như tự phản ứng của chất kích thích hay ma túy. Nghiên cứu của Đức năm 2005 cũng cho thấy những người nghiện cờ bạc dần mất đi sự nhạy cảm với cảm giác chiến thắng. Nói cách khác, họ phải chơi nhiều hơn hoặc đặt cược với số tiền lớn hơn để cơ quan thưởng tiết ra lượng dopamine như cũ. Một vài nghiên cứu cũng xác nhận đối với một số người mà bẩm sinh cơ quan thưởng không hoạt động bình thường thì họ dễ bị nghiện ma túy và cờ bạc.

Nghiện cờ bạc

Những sự hiểu biết mới về nghiện cờ bạc đã giúp các nhà khoa học xác định lại quan niệm về nghiện. Họ không còn nhìn nghiện đơn thuần như là sự phụ thuộc vào một loại hóa chất nào đó, mà nghiện là một sự theo đuổi mạnh mẽ một hoạt động, hành vi nào đó mặc dù biết rằng việc làm hay hành vi đó có gây ra hậu quả nghiêm trọng. Timothy Fong, một chuyên gia về tâm thần và nghiện ngập tại Đại học California (Hoa Kỳ) cho biết: “Quan niệm trong quá khứ là bạn cần phải uống một loại thuốc làm thay đổi thần kinh trong não để bị nghiện, nhưng bây giờ chúng ta biết rằng bất cứ thứ gì chúng ta làm cũng có thể thay đổi bộ não”.

gambling addiction
người nghiện cờ bạc cũng cần được trị liệu như những loại bệnh tâm thần khác

Việc phân định lại cờ bạc từ ám ảnh cưỡng chế sang nghiện ngập không chỉ là về mặt ngữ nghĩa mà còn về mặt phát triển các phương pháp trị liệu. Các chuyên viên trị liệu phát hiện ra rằng người nghiện cờ bạc phản ứng với thuốc và các liệu pháp vẫn thường được sử dụng để cai nghiện tốt hơn với thuốc và liệu pháp cho ám ảnh cưỡng chế, ví dụ trichotillomania. Hoặc như các thuốc trị trẩm cảm có tác dụng làm giảm triệu chứng ám ảnh cưỡng chế, nhưng lại không có tác dụng với người nghiện cờ bạc. Ngược lại, thuốc đối kháng opioid, chẳng hạn như naltrexone, gián tiếp ức chế tế bào não tạo ra dopamine, do đó làm giảm cảm giác thèm chơi với người nghiện cờ bạc.

Hai liệu pháp tâm lý khá hiệu quả trong việc chữa trị nghiện ma túy là trò chuyện tạo động lực (motivational interviewing) và hành vi nhận thức (Cognitive Behavioural Therapy) cũng được rất nhiều chuyên viên nghiên cứu xác nhận là có hiệu quả tích cực với người nghiện cờ bạc.

Tuy nhiên các thống kê cho thấy hơn 80 phần trăm người nghiện cờ bạc không bao giờ tìm kiếm điều trị ngay từ đầu. Ngay cả với những người tìm kiếm sự trợ giúp thì cũng khoảng 75% trong số đó quay trở lại chơi cờ bạc. Nguyên nhân được chỉ ra bởi cả hai phía, người nghiện cờ bạc và người trợ giúp. Đối với nhiều người nghiện cờ bạc, họ dễ dàng chấp nhận ma túy là nghiện nhưng lại từ chối rằng mình bị nghiện cờ bạc. “đơn giản vì họ vẫn suy nghĩ là nghiện chỉ xảy ra với chất kích thích hoặc ma túy chứ không đến với một hành động, và việc tìm kiếm sự giúp đỡ với cờ bạc được xem như là người yếu đuối và thiếu bản lĩnh”, Dr Annie Caroll, từ Đại học Quốc Gia Úc. Mặc dù chưa có thống kê cụ thể nhưng một vài nghiên cứu cũng cho thấy việc thiếu cập nhật thông tin và đào tạo đầy đủ từ những nhân viên làm trong lĩnh vực làm dẫn đến việc giúp đỡ cho người nghiện cờ bạc thiếu hiệu quả.

Đó là vấn đề của các nhà nghiên cứu tâm lý học và thần kinh học. Còn về phía cộng đồng hay văn hóa người Việt chúng ta thì không thể phủ nhận rằng vẫn còn tồn tại những dị nghị và cái nhìn thiếu cảm thông với những người nghiện cờ bạc. Ví dụ điển hình là việc một người nghiện cờ bạc được xem như là một người thiếu suy nghĩ, hư hỏng hay mu muội. Tệ hơn thì có nhiều người nhìn cờ bạc giống như thứ gì đó có trong máu và không thể thay đổi được. Thiết nghĩ điều này có thể hiểu được vì ngay cả ở những nước có nền y học, tâm lý học và giáo dục phát triển thì cũng phải mất mấy thập kỷ người dân mới nhận thức được rằng nghiện ma túy là một căn bệnh thực sự liên quan đến cơ thể, não bộ hơn là một người thiếu suy nghĩ hay hiểu biết. Vì vậy có thể cũng cần phải mất vài chục năm nữa để mọi người dầnchuyển đổi góc nhìn về một người nghiện cờ bạc từ mô hình đạo đức sang mô hình bệnh lý.

Nguồn tham khảo:
Ferris Jabr (2018). Làm thế nào mà não bộ trở nên nghiện với cờ bạc.
Đại học Quốc Gia Úc (2013). Nỗi sợ ngăn cản nhiều người tìm kiếm sự giúp đỡ về vấn nạn cờ bạc.

Các bạn có thể tìm đọc thêm những thông tin hữu ích về sức khỏe tâm thần qua https://www.facebook.com/tuvantamlyEdgarsUltimate

655 views