Bệnh cơ xương khớp: sát thủ âm thầm gây nên tàn phế!

Century City Kim Oanh

Các bệnh liên quan đến xương khớp là một bệnh rất phổ biến không chỉ ở nước ta mà còn trên toàn thế giới.  Bệnh gây đau đớn kéo dài và gây tàn phế cho hàng trăm triệu người. Ngoài tác động rất lớn về kinh tế, xã hội, các bệnh xương khớp còn ảnh hưởng nặng nề đến tâm lý tình cảm của con người. Tại Việt Nam do sự hiểu biết của người dân về bệnh xương khớp còn nhiều hạn chế và sai lệch nên việc phòng chống và điều trị bệnh chưa đạt hiệu quả mong đợi. 

c2 (1)
Bệnh xương khớp có xu hướng tăng mạnh.

A. TÌM HIỂU VỀ BỆNH.

Bệnh xương khớp là bệnh lý tổn thương ở các khớp (chố nối hai đoạn xương với nhau) và sự thoái hóa các xương của cơ thể dẫn đến viêm nhiễm, phù nề, đau, biến dạng các khớp, xốp và giòn xương. Có thể chia thành những nhóm chính như sau:

1. Bệnh thoái hóa xương khớp:

Cơ thể con người giống như một cỗ máy, xương là bộ phận nâng đỡ và thực hiện các chuyển động, khớp giúp chuyền các chuyển động theo các hướng khác nhau, sụn ở các khớp có vai trò giống như các gioăng cao su để đệm và giảm chấn động, dịch nhờn trong các ổ khớp giống như dầu máy giúp bôi trơn…

Trong quá trình “sử dụng lâu dài “các lớp gioăng (sụn) sẽ bị mòn, “dầu máy” sẽ bị cạn dần và đặc lại khi đó các xương sẽ cọ sát trực tiếp vào nhau và gây ra đau đớn, viêm, phù nề. Thùy theo cách sử dụng “máy” mà tình trạng “hỏng hóc” khác nhau. Nếu “dùng như phá” và ít bảo dưỡng thì sẽ hỏng nhanh và hỏng nặng (lao động nặng nhọc, lao động với tư thế không thuận lợi, ăn uống không đủ dinh dưỡng, hút thuốc, uống rượu nhiều…), ngược lại nếu sử dụng “máy” đúng cách, đúng quy trình kết hợp bảo dưỡng thường xuyên thì “máy” tốt và ít hỏng.

Tuy nhiên chỉ là hỏng ít hay nhiều chứ nhất định sẽ phải có hao mòn và hỏng hóc. Do vậy có thể hiểu bệnh thoái hóa xương khớp là một hiện tượng tất yếu và tự nhiên, không nên quá lo lắng và sợ. Nhiều người cứ thấy có gai đốt sống là phải đòi cắt bằng được.

Thực ra hiện tượng gai đốt sống rất phổ biến và bình thường, những người thường xuyên lao động nặng nhọc như gồng gánh nhiều, mang vác nặng thường xuyên sẽ tạo lực nén mạnh lên các đốt sống, các đốt sống thường xuyên trong tình trạng ép chặt vào nhau sẽ làm mòn hoặc vỡ các lớp sụn, khi đó gây viêm và biến dạng tạo thành các đoạn xương phát triển lồi ra gọi là gai.

Trường hợp này chỉ điều trị khi các gai đó gây ra viêm và đau, mà nguyên nhân phần lớn lại do chính chúng ta gây nên, đó là những cú vặn lưng đột ngột và mạnh, làm việc hoặc có hành động làm cho các bó cơ tại các đốt sống có gai siết mạnh…Bệnh thoái hóa xương khớp chỉ điều trị khi các khớp viêm và gây ra các đau đớn kèm theo sưng tấy.

k1 (1)
Xương khớp khỏe mạnh và thoái hóa.
k2 (2)
Qúa trình thoái hóa xương khớp.

Các triệu chứng của thoái hóa khớp thường hay gặp nhất là:

  • Đau nhức quanh khớp: Những cơn đau thường âm ỉ, đôi lúc phát triển thành đau cấp tính khi bệnh nhân vận động mạnh. Thời gian đầu người bệnh chỉ cần nghỉ ngơi là cơn đau sẽ biến mất. Sau khi mắc bệnh trong một khoảng thời gian nếu không có biện pháp cải thiện thì cơn đau sẽ xuất hiện liên tục. Khi thời tiết thay đổi, trời trở lạnh, độ ẩm cao sẽ khiến xương khớp đau nhức dữ dội.
  • Cứng khớp: thường hay xảy ra vào buổi sáng sau khi ngủ dậy. Bệnh nhân khó cử động được các khớp đang bị tổn thương, sau khi nghỉ ngơi 10 – 30 phút đau sẽ giảm dần.
  • Nghe thấy tiếng kêu lạo xạo khi cử động mạnh: nếu người bệnh di chuyển, phần đầu xương sẽ sát vào nhau, chạm vào phần sụn bị bào mòn gây tiếng lạo xạo. Dấu hiệu triệu chứng viêm khớp này sẽ nghe rất rõ khi vận động mạnh. Kèm theo là những cơn đau nhức dữ dội.
  • Hạn chế vận động các khớp: khó có thể thực hiện được các động tác như cúi sát đất, quay cổ…
  • Teo cơ, khớp sưng đau hoặc biến dạng: Các khớp xương bị sưng tấy, đau, biến dạng, cơ xung quanh bị yếu và mỏng dần, teo đi. Đầu gối bị di lệch khỏi trục, các ngón tay bị u cục và gồ ghề, ngón chân thì cong vẹo,…

Dựa vào vị trí của khớp bị thoái hóa người ra chia thành các loại khác nhau, sau đây sẽ là những loại thường hay gặp:

  • Khớp gối
  • Khớp vai
  • Khớp háng
  • Bàn tay, ngón tay
  • Cột sống thắt lưng
  • Thoái hóa cột sống cổ
  • Bàn chân
  • Gót chân
k3
Các vị trí thoái hóa khớp trên cơ thể.

2. Bệnh lý viêm khớp liên quan đến tự miễn.

Các bệnh như viêm khớp dạng thấp cũng gây ra các tổn thương nặng ở các khớp nhưng khác với bệnh thoái hóa khớp nêu trên, vốn là do sự bào mòn tự nhiên của cơ thể. Viêm khớp dạng thấp là một bệnh nằm trong nhóm bệnh tự miễn, có nghĩa là chính cơ thể tự sinh ra một chất gây viêm khớp bao gồm viêm màng hoạt dịch khớp và các thành phần của khớp. Các khớp thường bị viêm mạnh tính. Bệnh còn có thể gây tổn thương các bộ phận khác của cơ thể: tim, phổi, mắt, mao mạch…Thường xuất hiện ở các vị trí: khớp cổ tay, bàn ngón tay, khớp liên đốt tay, khớp gối, khớp cổ chân, khớp ngón chân.

k5
Viêm khớp dạng thấp là một căn bệnh của viêm khớp liên quan đến tự miễn.

Các triệu chứng rõ rệt là:

  • Cứng khớp vào thời gian buổi sáng thường kéo dài trên 30 phút.
  • Đau và sưng đỏ khớp, khi chạm vào sẽ càng đau hơn.
  • Thông thường tình trạng viêm sẽ cùng lúc xảy ra ở nhiều khớp (viêm đa khớp dạng thấp).
  • Sốt nhẹ, cơ thể mệt mỏi dẫn tới giảm cân.
  • Các khớp ở bàn tay, bàn chân thường bị viêm đầu tiên sau đó mới lan ra khớp cổ tay, khuỷu tay hoặc mắt cá chân, đầu gối, vai, hông.

3. Bệnh lý tổn thương khớp liên quan đến chuyển hóa.

Một bệnh nữa cũng gây ra tổn thương ở các khớp nhưng có nguyên nhân từ sự chuyển hóa của cơ thể, đó là bệnh Gout. Đây là một bệnh lý rối loạn chuyển hóa purin làm tăng acid uric máu dẫn đến ứ đọng tinh thể muối urat tại khớp gây ra viêm khớp. 

Các triệu chứng chính của bệnh bao gồm:

  • Khớp đau đột ngột, dữ dội, sưng tấy
  • Khớp đau nhiều hơn khi đụng vào
  • Khớp sưng đỏ
  • Vùng xung quanh khớp ấm lên

Dựa vào mức độ nghiêm trọng, bệnh gout được chia thành 3 giai đoạn:

  • Giai đoạn 1: mức acid uric trong máu đã tăng lên nhưng vẫn chưa xuất hiện các triệu chứng bệnh gout. 
  • Giai đoạn 2: nồng độ acid uric lúc này rất cao, dẫn đến hình thành các tinh thể xuất hiện ở ngón chân (nốt tophi). Khi đã xuất hiện thì dễ tăng số lượng và khối lượng và có thể loét. Nốt tophi thường thấy trên sụn vành tai rồi đến khuỷu tay, ngón chân cái, gót chân, mu bàn chân và gân gót. Trong giai đoạn này, người bệnh sẽ cảm thấy đau khớp nhưng cơn đau sẽ không kéo dài. 
  • Giai đoạn 3: các triệu chứng của bệnh sẽ không biến mất và các tinh thể axit uric sẽ tấn công nhiều khớp.
g1 (1)
Nguyên nhân gây ra bệnh Gout cho con người.

4. Các bệnh xương khớp khác:

Các bệnh xương khớp bẩm sinh, tai nạn lao động, cong vẹo cột sống do tư thế…

B. PHÒNG NGỪA VÀ ĐIỀU TRỊ.

Khi phát hiện thấy xương khớp có vấn đề thì việc đầu tiên là phải đến các cơ sở y tế để xác định chính xác bệnh thuộc nhóm nào.

1. Thoái hóa khớp.

  • Các phương pháp vật lý trị liệu giúp cho bệnh nhân thoái hóa khớp giảm đau rất hiệu quả như: Chườm nóng, chườm lạnh, chiếu đèn hồng ngoại, sử dụng máy phát sóng ngắn, siêu âm, xung điện…
  • Ngoài ra khi xuất hiện các cơn đau nhức thì người bệnh cần phải nghỉ ngơi, hạn chế tối đa để khớp phải hoạt động.

Thoái hóa khớp là một phần của bệnh tuổi già theo quy luật tự nhiên nên khó có thể tránh khỏi. Tuy nhiên nếu như bạn thực hiện các biện pháp phòng ngừa sau đây thì có thể kéo dài thời gian và giảm mức độ nghiêm trọng khi bị thoái hóa khớp.

  • Sau tuổi 40 cần đặc biệt tuân thủ một chế độ sinh hoạt lành mạnh, luyện tập kết hợp ăn uống khoa học, hợp lý.
  • Tránh những tư thế không phù hợp, động tác đột ngột, quá mạnh trong khi làm việc, sinh hoạt.
  • Giữ cân nặng ổn định, tránh tình trạng thừa cân để giảm áp lực lên khớp xương.
  • Nếu có bất cứ dấu hiệu đau bất thường nào ở khớp thì hãy đi khám ngay
  • Cung cấp các dưỡng chất cần thiết cho xương, sụn để cân bằng quá trình thoái hóa, tái tạo tế bào.

2. Viêm khớp liên quan đến tự miễn.

Hiện tại các phương pháp điều trị căn bệnh viêm khớp dạng thấp dừng lại ở việc điều trị ngăn ngừa triệu chứng, giảm thiểu tình trạng tái phát bệnh, phòng tránh biến chứng dính khớp, teo khớp, hay các biến chứng tim mạch, tiểu đường… do bệnh gây ra. Hơn nữa quá trình điều trị sẽ đòi hỏi bệnh nhân phải kiên trì trong suốt một khoảng thời gian nhiều năm thậm chí là cả quãng đời còn lại phải dùng thuốc mới mong ngăn ngừa được cơn đau tái phát.

Phẫu thuật hay mổ viêm khớp là phương án điều trị các bác sĩ rất hạn chế sử dụng. Thông thường việc thực hiện phẫu thuật chỉ áp dụng với những trường hợp viêm đa khớp dạng thấp mức độ nặng, mất hết khả nặng vận động. Phẫu thuật thay thế khớp nhân tạo hiện nay đã được áp dụng và đem lại nhiều hy vọng cho bệnh nhân viêm khớp dạng thấp. Các khớp bị viêm có thể được phẫu thuật thay thế bằng khớp nhân tạo kim loại hoặc nhựa. Khớp hông và khớp đầu gối là các trường hợp điển hình đã được áp dụng phổ biến.

Trong các phương pháp điều trị viêm khớp dạng thấp thì phương pháp đông y được đánh giá cao hơn cả bởi tính an toàn cũng như hiệu quả đem lại là khả quan hơn. Người bệnh viêm khớp dạng thấp sẽ cần sử dụng thuốc điều trị trong thời gian dài. Các bài thuốc đông y với nguyên liệu thảo dược tự nhiên lành tính, an toàn vì vậy người bệnh có thể an tâm sử dụng mà không cần lo lắng về các tác dụng phụ như tân dược, hơn nữa hiệu quả do đông y đem lại cũng khả quan hơn. Đã có rất nhiều bệnh nhân lựa chọn phương pháp điều trị viêm khớp dạng thấp theo y học cổ truyền và hiệu quả mang lại là không phải bàn cãi. Do đó bạn hoàn toàn nên tìm hiểu và tham khảo thêm về phương pháp này.

3. Gout.

Nguyên tắc điều trị gout:

* Điều trị viêm khớp trong cơn gout cấp:

Dự phòng tái phát cơn gout, dự phòng lắng đọng urat trong các mô và dự phòng biến chứng thông qua điều trị hội chứng tăng acid uric máu với mục tiêu kiểm soát acid uric máu dưới 360 mmol/l (60 mg/l) với gout chưa có nốt tophi và dưới 320 mmol/l (50 mg/l) với gout có nốt tophi.

*Điều trị nội khoa:

  • Thuốc kháng viêm: dùng trong giai đoạn cơn gout cấp để giảm viêm
  • Thuốc giảm acid uric máu: dùng trong giai đoạn mãn tính để tránh tái phát cơn gout cấp

*Điều trị ngoại khoa: Phẫu thuật cắt bỏ nốt tophi được chỉ định trong trường hợp:

  • Gout kèm biến chứng loét
  • Bội nhiễm nốt tophi
  • Nốt tophi kích thước lớn, ảnh hưởng đến vận động hoặc vì lý do thẩm mỹ.

Những thói quen sinh hoạt giúp hạn chế diễn tiến của bệnh gout:

  • Nghe theo hướng dẫn của bác sĩ, không được tự ý uống thuốc không được chỉ định hoặc bỏ thuốc được kê toa.
  • Tái khám đúng lịch hẹn để được theo dõi diễn tiến bệnh cũng như tình trạng sức khỏe.
  • Điều trị tốt các bệnh lý gây bệnh gout thứ phát như suy thận, các bệnh lý chuyển hóa, …
  • Tập thể dục hằng ngày
  • Duy trì cân nặng hợp lý
  • Đặc biệt cần duy trì chế độ ăn uống hợp lý:

+ Tránh ăn nội tạng, nhất là gan, cá mòi

+ Tránh ăn hải sản và thịt đỏ

+ Ăn ít chất béo bão hòa và các sản phẩm chứa ít chất béo

+ Ăn nhiều thực phẩm giàu chất xơ như dưa leo, củ sắn, cà chua, …

+ Thay thế dùng đường tinh luyện bằng đường tự nhiên trong rau củ và ngũ cốc

+ Uống nhiều nước: uống từ 2,5–3 lít nước mỗi ngày

+ Giảm sử dụng các thức uống có cồn, đặc biệt là bia rượu

+ Không uống cà phê, trà, nước uống có ga.

Trên đây là những thông tin cơ bản về các bệnh liên quan đến cơ xương khớp, cách phòng chống và điều trị bệnh.

Chúc mọi người luôn khỏe mạnh!

109 views