Khi nghe về bụi, chúng ta thường nghĩ đến các hạt trắng trắng bám trên giá sách, mặt tủ trong nhà, hay mấy vết đen đen khi bạn dùng bông tẩy trang sau một ngày dài ở bên ngoài. Nhưng đó không phải là câu chuyện đầy đủ.

Bạn có thể đã nghe nói về Bụi mịn PM2.5, P.M10 trên các trang thông tin trong thời gian gần đây, đặc biệt là thông tin Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh lọt top những thành phố ô nhiễm không khí nhất trên thế giới (bạn nào quan tâm có thể google thêm nha)

Bụi mịn khác nhiều so với bụi truyền thống chúng ta thường thấy và sự hiện diện ngày càng tăng trong nhịp sống hiện đại có thể là mối đe dọa nghiêm trọng đối với sức khỏe của chúng ta.

Cùng đọc bài viết dưới đây để có cái nhìn tổng quan và nhận thức đúng hơn về Bụi mịn các bạn nhé:

bụi mịn hiểm họa vô hình

bụi mịn hiểm họa vô hình

1. Bụi mịn là gì?

Bụi mịn PM 2.5 là hạt vật chất có thể tìm thấy trong không khí cực kỳ nhỏ – một hạt có đường kính dưới 2,5 micromet (chỉ bằng 1/28 sợi tóc người, tương đương với kích thước của một con virus). Tương tự, bụi PM10 có có đường kính dưới 10 micromet. Kích thước bụi mịn làm cho nó vô hình với mắt thường và chỉ có thể được phát hiện dưới kính hiển vi điện tử.

Bụi mịn được hình thành từ các chất như carbon, nitơ và các hợp chất kim loại khác, lơ lửng trong không khí. Khi nồng độ bụi PM2.5 trong không khí ngoài trời tăng lên, không khí sẽ mờ đi và tầm nhìn bị giảm trông giống như sương mù.

kích thước bụi mịn

kích thước bụi mịn

Bụi mịn PM2.5 đến từ đâu

Bụi PM2.5 đến từ 2 nguồn chính là nguồn sơ cấp và nguồn thứ cấp.

Nguồn sơ cấp là những nguồn phát sinh trực tiếp ra môi trường, bao gồm:

  • Bụi thiên nhiên: sa mạc, đất cát, phun trào núi lửa
  • Sản xuất công nghiệp: khói thải từ nhà máy, xưởng sản xuất, khu công nghiệp
  • Giao thông vận tải: khói thải từ các phương tiện cá nhân, cát bụi cuốn theo trong quá trình di chuyển, cát bụi sinh ra do bào mòn bề mặt đường
  • Sinh hoạt: khói thải nấu nướng bằng bếp than, bếp củi, dầu
  • Rác thải: rác sinh hoạt, rác công nghiệp
  • Nông nghiệp: vận chuyển, đốt rơm rạ
  • Xây dựng: bụi từ quá trình xây dựng chung cư, cao ốc, cầu đường

Nguồn thứ cấp: khi nguồn sơ cấp lơ lửng trong không khí, một trong số chúng phản ứng hoá học với tự nhiên, tạo ra một chất mới, những chất này là nguồn thứ cấp.

2. Bụi mịn xâm nhập và gây hại thế nào với sức khỏe 

Chính kích thước của bụi mịn là thứ khiến nó ghê gớm hơn. Không giống như các hạt bụi lớn hơn (và dễ nhìn thấy hơn), PM2.5 có thể xâm nhập qua mũi và cổ họng của bạn và được phổi và máu của bạn hấp thụ.

Tiếp xúc với các hạt mịn có thể gây ra các ảnh hưởng sức khỏe ngắn hạn như mắt, mũi, họng và phổi, ho, hắt hơi, sổ mũi và khó thở. Nguyên nhân chính là do bụi PM 2.5 cộng với khí CO hay SO2, NO2  gây kích ứng niêm mạc đồng thời cản trở hemoglobin kết hợp oxi khiến tế bào thiếu oxi dẫn đến suy giảm chức năng phổi và làm nặng thêm tình trạng bệnh hen và bệnh tim. 

Bụi siêu mịn khi tiếp xúc lâu dài gây gia tăng tỷ lệ viêm phế quản mãn tính, giảm chức năng phổi và tăng tỷ lệ tử vong do ung thư phổi và bệnh tim. Ước tính rằng, PM2.5 tăng 10 µg/m3 thì số bệnh nhân cấp cứu vì bệnh cao huyết áp sẽ tăng 8%, các bệnh về tim mạch cũng tăng lên. Do đó, những người có vấn đề về hô hấp và tim, trẻ em và người già nhạy cảm với bụi bẩn cần cẩn thận để đề phòng biến chứng. 

Đối với những người thường xuyên làm việc trong môi trường ngoài trời như cảnh sát giao thông còn có khả năng bị các triệu chứng hô hấp và suy giảm chức năng phổi như viêm xoang ở người lớn và bệnh hô hấp ở trẻ sơ sinh. Các bà mẹ tiếp xúc lâu ngày có thể bị sảy thai, sinh non, dị tật bẩm sinh và tử vong.

Bụi PM2.5 còn được mệnh danh là “sát thủ âm thầm” bởi nó có thể thúc đẩy bệnh xơ gan và làm tăng nguy cơ mắc bệnh chuyển hóa và rối loạn chức năng gan. PM2.5 gây ra kháng insulin, viêm và góp phần vào sự phát triển của bệnh tiểu đường.

Ngoài ra, bụi mịn còn tấn công vào phế nang, vượt qua vách ngăn khí – máu để đi vào hệ tuần hoàn và gây bệnh, ảnh hưởng đến hệ thống thần kinh. Một nghiên cứu của Mỹ được công bố vào năm 2015 cho thấy việc tiếp xúc với ô nhiễm không khí có thể khiến não bộ già đi nhanh hơn.

tác hại của bụi mịn tới sức khỏe con người

tác hại của bụi mịn tới sức khỏe con người

3. Cách hạn chế bụi mịn trong nhà

Vì bụi mịn rất nhỏ và nhẹ, nó tồn tại trong không khí lâu hơn nhiều so với các hạt lớn hơn mà chúng ta có thể nhìn thấy bằng mắt thường – khiến cho việc chúng ta vô tư hít phải trở nên dễ dàng hơn. Sau đây là một số biện pháp nhất định để giảm lượng Bụi mịn trong nhà của bạn.

  • Biết chất lượng không khí ngoài trời của bạn: mặc dù nhiều người có thói quen mở cửa sổ và để tận hưởng bầu không khí trong lành, nhưng chỉ làm như vậy nếu bạn chắc chắn rằng mức độ ô nhiễm ngoài trời là an toàn.
  • Thông gió trong khi nấu ăn: nấu ăn là một nguyên nhân cực kỳ phổ biến gây ra Bụi mịn trong nhà, vì vậy hãy chắc chắn chạy quạt hoặc mở một vài cửa sổ trong khi nấu ăn (đặc biệt là chiên, xào và nướng thịt)
  • Tránh đốt nến: nến  thường giải phóng các hạt mịn vào không khí khi bị đốt cháy. Bạn có thể dùng lựa chọn thay thế là nến làm bằng sáp ong vì nó tạo ra rất ít khói.
  • Hiểu máy lọc không khí của bạn: nếu bạn chọn sử dụng máy lọc không khí, hãy đảm bảo rằng nó có bộ lọc than hoạt tính – điều này sẽ đảm bảo các hạt bụi mịn được lọc sạch khỏi không khí trong nhà bạn.

4. Cách đối phó với bụi mịn khi đi ra ngoài

Hiện nay, đeo khẩu trang chính là cách đơn giản và hiệu quả nhất đối với chúng ta, khi di chuyển ngoài đường. Chúng ta thường thấy đại đa số người dân chỉ sử dụng loại khẩu trang thông thường như khẩu trang vải, khẩu trang Y tế. Tuy nhiên, những loại khẩu trang này không có khả năng bảo vệ chúng ta trước bụi mịn. Bạn cần phải sử dụng loại khẩu trang chuyên dụng để chống bụi mịn

Một số lưu ý khi chọn lựa khẩu trang chống bụi mịn:

  • Lựa chọn chất liệu khẩu trang có khả năng lọc các vật chất nhỏ. Những khẩu trang thông thường không đảm bảo lọc được các loại bụi có kích thước nhỏ như PM10 hay PM2.5. Khẩu trang N95 và N99 được Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh Hoa Kỳ khuyến nghị nên sử dụng ở thành phố ô nhiễm không khí. N95 có nghĩa là loại khẩu trang này lọc được 95% các loại bụi có trong không khí kể cả bụi siêu mịn. Còn N99 lọc được 99% các vật chất có trong không khí, ngăn cản được gần như tuyệt đối các loại vi khuẩn, virus.
  • Khẩu trang cần ôm sát mặt: Đây là tiêu chí quan trọng nhất khi đeo khẩu trang, giúp cho không khí bẩn không chui vào phía trong. Khẩu trang ôm sát mặt, cho phép tối đa 5% không khí đi qua các khoảng trống.
  • Sử dụng khẩu trang cần có độ thoáng, giúp người dùng thấy thoải mái, giúp người dùng hô hấp bình thường.
  • Đảm bảo về mặt thẩm mỹ: Với một chiếc khẩu trang có tính thẩm mỹ cao giúp cho người dùng cảm thấy thoải mái, tự tin, và sẵn sàng đeo mọi lúc mọi nơi
  • Lựa chọn khẩu trang có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng, đảm bảo
  • Thay khẩu trang sau 10-15 ngày sử dụng với điều kiện được cất tại nơi thoáng mát
  • sử dụng khẩu trang chuyên dụng để chống bụi mịn

    sử dụng khẩu trang chuyên dụng để chống bụi mịn

Đồng thời ưu tiên sử dụng các phương tiện giao thông với nhiên liệu thân thiện với môi trường. Song song với đó, cần phải phủ xanh môi trường sống và nâng cao ý thức bảo vệ môi trường ở mỗi người, cộng đồng. Nếu không cần thiết thì hãy tránh xa các nguồn gây ô nhiễm.

Ngoài ra, cũng cần phải nâng cao hệ thống miễn dịch bằng cách lên kế hoạch ăn uống với khẩu phần ăn giàu chế độ dinh dưỡng, rau xanh, trái cây giàu vitamin…để giúp hình thành và duy trì lớp niêm mạc ở đường hô hấp và đường tiêu hóa, giúp cơ thể có thể chống lại tổn thương tế bào, tăng cung cấp oxy cho tế bào.

9 views

khoemoingay.net tuyển cộng tác viên viết bài