Dậy thì sớm ở trẻ đang là vấn đề được nhiều phụ huynh quan tâm. Một số cha mẹ thường cảm thấy tội lỗi khi con của họ dậy thì sớm và thường đặt câu hỏi về nguyên nhân tại sao con mình lại khác người như vậy, đáng ra họ có thể ngăn chặn điều đó xảy ra… Trong một số ít trường hợp, dậy thì sớm có thể là biểu hiện của những bệnh lý nguy hiểm như u nang buồng trứng, u não, các bệnh tuyến giáp,… Vì vậy, các bậc cha mẹ nên tìm hiểu kỹ về tình trạng này để bảo vệ tốt nhất cho sức khỏe của trẻ.

Thế nào được gọi là dậy thì sớm?

  • Thế nào là dậy thì sớm là câu hỏi được nhiều phụ huynh quan tâm? Theo đó, dậy thì sớm là tình trạng phát triển các đặc tính sinh dục sớm hơn bình thường (ở bé gái là trước 8 tuổi, có kinh trước 9 tuổi; ở bé trai là trước 9 tuổi). Tuy nhiên, độ tuổi này chỉ mang tính tương đối và đang còn là vấn đề tranh cãi của nhiều chuyên gia. Một số chuyên gia cho rằng cần hạ độ tuổi nói trên, những nhóm khác lại nói rằng làm như vậy sẽ khó xác định những trẻ nào cần được điều trị. 

  • Đặc biệt, cha mẹ cần phân biệt rõ tình trạng dậy thì thực thụ với chứng vú phát triển sớm – một rối loạn lành tính trong đó ngực phát triển đơn thuần, không đi kèm với các dấu hiệu dậy thì khác.

  •  Dậy thì sớm xuất hiện ở các bé gái nhiều hơn 10 lần so với các bé trai.

Dậy thì sớm ở trẻ

Dậy thì sớm ở trẻ

Phân loại dậy thì sớm ở trẻ?

Theo tốc độ tiến triển

  • Tiến triển nhanh: phần lớn các bé gái bị dậy thì sớm (đặc biệt là các trường hợp bắt đầu dậy thì trước 6 tuổi) thuộc nhóm này. Các bé trải qua từng giai đoạn (bao gồm đóng sụn tăng trưởng của xương) với tốc độ rất nhanh nên trẻ sẽ mất rất nhiều chiều cao tiềm năng có thể đạt tới khi đến tuổi trưởng thành. Khi trưởng thành, các bé sẽ thuộc nhóm 5% có chiều cao thấp nhất so với các bạn cùng lứa tuổi.

  • Tiến triển chậm: nhiều bé gái tuy bắt đầu dậy thì sớm (đặc biệt là trường hợp bắt đầu dậy thì sau 7 tuổi) nhưng vẫn trải qua tất cả các giai đoạn với tốc độ trung bình. Trẻ sẽ cao vọt lên sớm nhưng vẫn tiếp tục lớn cho đến khi xương đạt độ trưởng thành cuối cùng vào khoảng 16 tuổi.

  • Không kéo dài: một vài trẻ dậy thì sớm với những thay đổi dậy thì bắt đầu rồi nhanh chóng kết thúc.

Theo tác động của các cơ quan

  • Dậy thì sớm trung ương (hoặc dậy thì sớm thật): do hoạt động sớm của trục hạ đồi – tuyến yên – sinh dục và phụ thuộc chủ yếu vào hormone hướng sinh dục.

  • Dậy thì sớm ngoại biên (hoặc dậy thì sớm giả): là dạng dậy thì sớm độc lập với sự kích thích của tuyến yên, không phụ thuộc hormone hướng sinh dục.

  • Dậy thì sớm một phần (hoặc dậy thì sớm riêng lẻ, không hoàn toàn): là dạng dậy thì chỉ phát triển sớm và riêng lẻ một đặc tính sinh dục thứ phát, không tiến triển hoặc tiến triển rất chậm.

 Nguyên nhân dẫn tới dậy thì sớm ở trẻ?

“Nữ thập tam, nam thập lục” – câu thành ngữ này đã quá quen thuộc với người dân nước ta khi nói về độ tuổi dậy thì ở trẻ. Tuy nhiên, hiện nay, có vẻ như thành ngữ đó không phù hợp, khi mà độ tuổi dậy thì ở trẻ đã đến sớm hơn. Xu hướng dậy thì sớm ngày càng gia tăng ở trẻ em. Một số ít có thể là biểu hiện của bệnh lý, cần được điều trị đặc biệt

Dậy thì sớm ở trẻ việt nam

Dậy thì sớm ở trẻ việt nam

Dấu  hiệu nào cho thấy bé nhà bạn dậy thì sớm?

  • Dậy thì sớm ở bé gái có biểu hiện đặc trưng là ngực phát triển, mọc lông mu hoặc lông nách, thay đổi hình dáng cơ quan sinh dục ngoài, bắt đầu có kinh nguyệt.

  • Dậy thì sớm ở bé trai có các dấu hiệu như tinh hoàn hoặc dương vật to lên, xuất hiện lông mu hoặc lông nách, nổi mụn trứng cá, giọng trầm đi. Chiều cao, cân nặng tăng nhanh là biểu hiện dậy thì sớm ở trẻ được ghi nhận ở cả hai giới.

  • Trong suốt thời kỳ dậy thì, xương trẻ liên tục trưởng thành. Ở trẻ dậy thì sớm, giai đoạn trẻ cao lên nhanh sẽ bắt đầu sớm và kết thúc sớm hơn bình thường. Đầu tiên, trẻ sẽ lớn vọt lên so với bạn bè cùng lứa nhưng sau vài năm trẻ sẽ ngừng phát triển chiều cao và thường không thể đạt được chiều cao tối đa của người trưởng thành.

  • Dậy thì sớm ở trẻ gây ra nhiều hệ lụy không mong muốn như giới hạn sự phát triển chiều cao, gây rối loạn tâm lý cho trẻ,… Vì vậy, nếu nghi ngờ trẻ có dấu hiệu dậy thì sớm, các bậc phụ huynh nên cho con đi thăm khám, chẩn đoán và can thiệp sớm để đưa tốc độ tăng trưởng của trẻ về mức bình thường.

1. Dậy thì sớm do di truyền

  • Các bé trai và gái có thể bắt đầu tuổi dậy thì sớm nếu cha mẹ cũng từng dậy thì sớm. Nghiên cứu của các nhà khoa học Đan Mạch cho rằng yếu tố di truyền đang ảnh hưởng đến thời điểm dậy thì.

  •  Theo một vài nghiên cứu cho thấy, có đến khoảng ¼ trẻ em dậy thì sớm nguyên nhân do di truyền các thế hệ trong gia đình mà chủ yếu là di truyền từ bố.

  •  Tuy nhiên, dấu hiệu dậy thì sớm ở nữ, như ngực phát triển và xuất hiện lông mu, lại ít phụ thuộc vào yếu tố di truyền hơn ở nam. Điều kiện môi trường ảnh hưởng đến dậy thì ở nữ nhiều hơn.trẻ dậy thì sớm một phần do di truyền

trẻ dậy thì sớm một phần do di truyền

2. Nguyên nhân do thừa cân béo phì

Thừa cân là yếu tố gây nên hiện tượng dậy thì sớm

Thừa cân là yếu tố gây nên hiện tượng dậy thì sớm

  •  Vào năm 1965, có 5% trẻ em trong độ tuổi từ 6-11 tuổi béo phì dậy thì sớm thì đến năm 2000, tỷ lệ này đã lên tới 12%.

  • Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học đã chỉ ra rằng béo phì không có mối liên hệ nhân quả với dậy thì sớm, mà nó chỉ là một yếu tố nguy cơ gây dậy thì sớm ở trẻ, nhất là dậy thì sớm ở bé gái.

  • Nhiều chuyên gia y khoa cho rằng đôi khi bác sĩ cũng bị nhầm lẫn giữa béo phì và dậy thì sớm bởi họ gặp khó khăn khi phân biệt giữa lớp chất béo ở ngực và các mô vú, nếu chỉ thăm khám trên lâm sàng. Những bé gái béo phì thường hay bị chẩn đoán nhầm hơn.

  • Theo các nghiên cứu y tế, sở dĩ trẻ dậy thì sớm là do một loại hormon – kích thích tố có tên leptin. Leptin tiết ra từ các tế bào chất béo, nó đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh sự thèm ăn và chức năng sinh sản của con người. Các nhà khoa học đã chứng minh rằng, khi một đứa trẻ có đủ leptin trong cơ thể đó là lúc tuổi dậy thì bắt đầu. Vì vậy những bé gái thừa cân, béo phì, có nồng độ leptin cao sẽ dễ bị dậy thì sớm hơn.

  • Những thay đổi sinh học của bất cứ một con người nào cũng hình thành ngay từ giai đoạn bào thai và trải qua các tác động trong đời sống xã hội mà thành. Việc người mẹ tăng cân nhanh trong thai kỳ có liên quan đến bệnh béo phì của con và trẻ sẽ có nguy cơ dậy thì sớm.

3. Trẻ được bổ sung dinh dưỡng dư thừa

  •  Theo một vài nghiên cứu thì chế độ dinh dưỡng của trẻ có nhiều thịt, protein thì nguy cơ dậy thì sớm ở trẻ càng nhiều hơn.
  •  Đây cũng là nguyên nhân gây nên hiện tượng dậy thì sớm ở trẻ sơ sinh. Việc này xảy ra khi trẻ được uống sữa công thức quá nhiều, sữa không an toàn gây nên nồng độ Estrogen quá cao khiến trẻ nữ dễ gặp phải tình trạng này. Bố mẹ nên thăm khám thường xuyên cho con để có phát hiện sớm tình trạng này và có cách phòng ngừa tốt nhất.
  •  Trường hợp đã được ghi nhận là bé gái uống sữa bò, dùng các sản phẩm chế biến từ sữa bò, ăn thịt heo, gà còn tồn dư hormon tăng trưởng có thể bị dậy thì sớm. Trong các hormon tăng trưởng đó có estrogen hoặc các tiền chất có thể chuyển hóa thành estrogen. Những chất từ bên ngoài môi trường được đưa vào cơ thể con người hoạt động như estrogen được gọi là xenoestrogen. Xenoestrogen xem như một lượng estrogen có trong cơ thể, estrogen này sẽ kích hoạt vùng dưới đồi và tuyến yên ở não tiết ra các hormon hướng dục, đánh thức buồng trứng làm việc và làm xuất hiện sớm những hiện tượng đặc trưng của giới tính nữ. Đó là bé gái phát triển vú, sau đó mọc lông nách, lông trên xương mu và xuất hiện kinh nguyệt.
  • Sữa và các thực phẩm làm từ sữa

    Sữa và các thực phẩm làm từ sữa

4. Do ô nhiễm môi trường

  •  Đã có những chứng cứ cho thấy bé gái dậy thì sớm do nhiễm các “dẫn chất phtalat”. Các dẫn chất này thường được dùng làm chất hóa dẻo cho các bao bì nhựa như: chai, can, túi, bao, gói, đầu núm vú, bình sữa, đồ chơi trẻ em..

Đồ chơi bằng nhựa

Đồ chơi bằng nhựa

  • Khi sử dụng các sản phẩm trên, dẫn chất phtalat bị trôi ra và theo đường tiêu hóa vào trong cơ thể con người. Tác hại của các dẫn chất phtalat là làm xáo trộn nội tiết và bé gái bị nhiễm phtalat sẽ dậy thì sớm trước tuổi.

  • Đặc biệt là những bà mẹ trong quá trình mang thai ăn nhiều thực phẩm có chứa chất bảo quản…thì cũng là một yếu tố tiềm ẩn gây nên hiện tượng dậy thì sớm ở trẻ sơ sinh và trẻ em.

5. Nguyên nhân bệnh lý

 Phần lớn dậy thì sớm ở bé gái đơn thuần chỉ là sự phát triển trước thời hạn. Tuy nhiên, đôi khi chúng lại là biểu hiện của một số bệnh lý tiềm ẩn trong cơ thể. Chúng ta cùng tìm hiểu một số dạng dậy thì điển hình và nguyên nhân gây ra các biến đổi đó:

  • Dậy thì sớm trung ương: do nồng độ GnRH tăng cao dẫn đến sự bài tiết quá mức hocmon sinh dục. GnRH tăng cao có thể do các nguyên nhân sau: khối u trong não hoặc tủy sống, viêm màng não, bức xạ vào não hay cột sống, suy giáp (tuyến giáp không sản xuất đủ hormon),…
  • Dậy thì sớm ngoại vi: dạng này ít phổ biến hơn so với dậy thì sớm trung ương. Nguyên nhân không phải do nồng độ GnRH, mà do chính bản thân các hocmon sinh dục tăng cao. Nhiều bệnh lý có thể dẫn đến việc gia tăng sản xuất estrogen và testosteron gồm: khối u ở tuyến thượng thận; hội chứng McCune-Albright, Tăng sản thượng thận bẩm sinh; tiếp xúc với các nguồn estrogen hay testosteron bên ngoài, chẳng hạn như các loại kem hoặc thuốc mỡ, u nang buồng trứng, khối u buồng trứng…

5 tác hại nghiêm trọng của việc dậy thì sớm ?

Khi dậy thì, sẽ có 3 yếu tố quan trọng cùng xuất hiện, đó là:

  •  Sự trưởng thành của hệ thống hormone dưới đồi, tuyến yên, sinh dục…
  •  Biểu hiện của các đặc điểm sinh dục thứ phát như tuyến vú, lông mu, ria mép, thay đổi giọng nói, thay đổi môi lớn, môi bé âm đạo…
  • Sự phát triển nhanh và hoàn thiện hệ thống vận động (cơ).

Tuy nhiên, nếu bạn dậy thì sớm thì các yếu tố này có thể sẽ không diễn ra đồng thời, có yếu tố đến sớm hơn, có yếu tố đến muộn hơn. Và điều này sẽ gây ra các vấn đề trong sự phát triển của cơ thể, cũng chính là tác hại của dậy thì sớm.

1. Ảnh hưởng về tâm lý

Trẻ dậy thì sớm thường tự ti, xấu hổ

Trẻ dậy thì sớm thường tự ti, xấu hổ

 Những thay đổi trên cơ thể của bé gái dậy thì sớm có thể làm bé thấy ngại ngùng, xấu hổ vì cảm thấy khác biệt so với bạn bè, bị bạn bè trêu chọc. Điều này có thể khiến bé tự ti, trầm cảm và thậm chí để lại di chứng tâm lý cho đến khi trưởng thành. Để giúp con vượt qua giai đoạn khó khăn này, bố mẹ cần trò chuyện, giải thích cho bé hoặc thậm chí có thể cho bé gặp chuyên gia tư vấn tâm lý

2. Quan hệ tình dục sớm

 Sự phát triển tâm sinh lý quá sớm sẽ dẫn đến những ham muốn tình dục. Bé còn quá nhỏ, suy nghĩ chưa chín chắn nên dễ bị các đối tượng xấu lợi dụng và hậu quả là mắc phải các bệnh lây truyền qua đường tình dục hay mang thai khi tuổi đời còn quá nhỏ dẫn đến nạo, phá thai, để lại những sang chấn cả về thể chất lẫn tinh thần.

3. Hạn chế chiều cao

 Những trẻ bước vào giai đoạn dậy thì khi quá sớm sẽ có giai đoạn dậy thì ngắn. Ban đầu, trẻ sẽ phát triển nhanh, cao lớn hơn so với các bạn cùng trang lứa, nhưng giai đoạn tăng trưởng ấy không kéo dài và khi giai đoạn ấy kết thúc, trẻ cũng chậm phát triển lại.

4. Ảnh hưởng đến kết quả học tập

 Những biến đổi tâm sinh lý trong thời gian dậy thì dễ khiến trẻ lơ là, bỏ bê việc học. Bố mẹ nên khuyên nhủ, động viên và thường xuyên liên lạc với giáo viên để theo sát quá trình học tập của con.

5. Nguy cơ mắc hội chứng buồng trứng đa nang

 Chu kỳ kinh nguyệt sớm trước khi 8 tuổi ở bé gái có nguy cơ phát triển thành chứng rối loạn nội tiết tố và gây hội chứng buồng trứng đa nang khi trưởng thành.

Giải pháp phòng ngừa hiện tượng dậy thì sớm ở trẻ

thường xuyên đưa trẻ đi thăm khám xét nghiệm

thường xuyên đưa trẻ đi thăm khám xét nghiệm

Dậy thì sớm ở trẻ bắt nguồn từ một số nguyên nhân bệnh lý bên trong cơ thể. Bên cạnh đó có thể so chế độ dinh dưỡng, sinh hoạt hàng ngày không phù hợp. Để hạn chế tính trạng này, bố mẹ có thể thực hiện những cách dưới đây:

  • Chế độ dinh dưỡng phù hợp: Chế độ dinh dưỡng đóng góp vai trò quan trọng trong sự phát triển của trẻ. Bố mẹ cần kết hợp chế độ ăn uống phong phú, đầy đủ chất dinh dưỡng bao gồm nhiều rau, củ , quả và đặc biệt hạn chế những thực phẩm chế biến sẵn như xúc xích, đồ hộp, thức ăn nhiều dầu mỡ, chất béo…và những thực phẩm có chứa hoocmon tăng trưởng.
  • Hạn chế sử dụng những thực phẩm, đồ dùng có chứa estrogen và testosterone: Bố mẹ không nên cho con sử dụng kem, thuốc, thực phẩm có chứa các thành phần liên quan đến hoocmon sinh dục.
  • Tăng cường vận động: Vận động nhiều không những tốt cho sức khỏe mà còn khắc phục được hiện tượng dậy thì sớm ở trẻ, đồng thời trau dồi kỹ năng sống cho trẻ. Bố mẹ nên để trẻ tập thể dục ít nhất 30 phút mỗi ngày với các môn thể thao như bóng đá, cầu lông, bơi lội, đá cầu…
  • Thăm khám hàng năm: Với những trẻ xuất hiện những hiện tượng dậy thì sớm ở trẻ thì bổ mẹ nên cho con đi thăm khám hàng năm để có cách phòng ngừa sớm triệu chứng này tốt nhất.
22 views

khoemoingay.net tuyển cộng tác viên viết bài